Böbrek Kistleri: Tanı, Takip ve Tedavi Süreci

Ultrason, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans incelemesinde böbrekte kist görülmesi oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak her böbrek kisti aynı özellikleri taşımaz ve her kistin tedavi edilmesi gerekmez. Böbrek kisti nedir denildiğinde önemli olan yalnızca kistin varlığı değil; yapısı, büyüklüğü, görüntüleme özellikleri, hastada oluşturduğu yakınmalar ve zaman içindeki değişimidir. Tedavi planı da bu özelliklerin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.

Böbrek Kistleri Nedir?

Böbrek kistleri böbrek dokusu içerisinde veya böbreğin dış yüzeyine doğru gelişebilen, çoğunlukla sıvı içeren oluşumlardır. Tek bir böbrekte bir kist bulunabileceği gibi her iki böbrekte birden fazla kist de görülebilir. Özellikle yaş ilerledikçe basit böbrek kisti görülme sıklığı artar. Bu kistlerin önemli bir bölümü başka bir nedenle gerçekleştirilen ultrason veya tomografi sırasında tesadüfen fark edilir. Basit kistler çoğunlukla böbreğin normal yapısını bozmaz ve böbrek fonksiyonlarında belirgin bir kayba yol açmaz.

Bir kist saptandığında ilk değerlendirilmesi gereken konu kistin basit özellikler taşıyıp taşımadığıdır. İnce duvarlı, içi homojen sıvıyla dolu ve şüpheli doku bileşeni göstermeyen kistler çoğu zaman yalnızca gözlem altında tutulabilir. Buna karşılık duvarında kalınlaşma, bölmeler, düzensizlik veya kontrast tutulumu gibi özelliklerin bulunması kompleks böbrek kisti açısından daha ayrıntılı incelemeyi gerektirir. Bu nedenle böbrekte kist görülmesi tek başına ciddi bir hastalık anlamına gelmez.

Tedavi açısından asıl belirleyici nokta kistin görüntüleme özellikleridir. Hastaların sık merak ettiği böbrek kistleri tehlikeli midir konusu da bu nedenle tek bir yanıtla açıklanamaz. Basit kistlerin büyük çoğunluğu iyi huylu seyrederken kompleks kistler daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Basit Böbrek Kisti ile Kompleks Kist Arasındaki Fark Nedir?

Basit kistler ultrason görüntülerinde genellikle düzgün sınırlı, ince duvarlı ve tamamen sıvı içerikli yapılar şeklinde görülür. İçlerinde katı bir alan, belirgin duvar kalınlaşması veya düzensiz bölmeler bulunmaz. Bu özellikleri taşıyan bir basit böbrek kisti çoğu zaman tedavi gerektirmez. Kistin boyutu ve hastanın yakınmaları dikkate alınarak takip gerekip gerekmediğine karar verilebilir.

Kompleks kistlerde ise yapı daha farklıdır. Kistin içerisinde septa adı verilen bölmeler bulunabilir, duvar kalınlaşabilir, kalsifikasyonlar görülebilir veya kontrastlı incelemelerde bazı alanlarda boyanma saptanabilir. Bu nedenle kompleks böbrek kisti değerlendirilirken yalnızca çap ölçümü yeterli değildir. Kistin iç mimarisi ve kontrast sonrası davranışı da incelenmelidir.

Kompleks kelimesi doğrudan kanser anlamına gelmez. Ancak bu kistlerin bir bölümünde kötü huylu oluşum ihtimali basit kistlere göre daha yüksek olabileceğinden bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans ile ayrıntılı değerlendirme gerekebilir. Tedavinin gerekip gerekmediği çoğunlukla bu incelemelerin sonucuna göre belirlenir.

Böbrek Kisti Belirtileri

Böbrek kistlerinin önemli bir kısmı herhangi bir belirti oluşturmaz. Küçük ve basit yapıdaki kistler yıllarca fark edilmeden kalabilir. Bazı hastalar yalnızca başka bir nedenle yapılan ultrason sonucunda böbreğinde kist bulunduğunu öğrenir. Bu nedenle kistin büyüklüğü kadar bulunduğu bölge ve çevresindeki yapılara etkisi de önemlidir.

Kist belirgin şekilde büyüdüğünde böbreğin çevresindeki dokulara baskı yapabilir. Bu durumda yan bölgede, belde veya üst karında dolgunluk ve ağrı hissedilebilir. Böbrek kistleri ağrı yapar mı konusunda özellikle büyük kistlerde yanıt evettir; ancak bel veya yan ağrısının her zaman kistten kaynaklanmadığının da bilinmesi gerekir. Böbrek taşı, kas ve omurga problemleri veya idrar yolu hastalıkları benzer ağrılara neden olabilir.

Nadiren kistin enfekte olması, kanaması veya idrar akımını etkileyebilecek bir bölgede bulunması da yakınmalara yol açabilir. Ateş, belirgin yan ağrısı veya idrarda kan görülmesi gibi durumlarda yalnızca kistin varlığına odaklanılmamalı, eşlik eden diğer üriner sistem problemleri de değerlendirilmelidir. Araştırmalara göre büyük basit kistler nadiren çevre yapılara baskı, idrar veya kan akımında engellenme, enfeksiyon ya da kanama gibi sorunlara neden olabilir.

Böbrek Kisti Kanser Belirtisi midir?

Böbrekte kist görülmesi tek başına böbrek kanseri anlamına gelmez. Özellikle görüntüleme kriterlerine göre basit kist olarak değerlendirilen oluşumların büyük çoğunluğu iyi huyludur. Bu nedenle böbrek kisti kanser mi endişesi yaşayan bir hastada ilk olarak kistin görüntüleme özelliklerine bakılır.

Kanser açısından değerlendirmede kistin içinde kontrast tutan katı alan bulunması, duvarın veya bölmelerin belirgin kalınlaşması ve düzensiz nodüler yapılar dikkatle incelenir. Bu tür bulguların bulunması durumunda daha ileri değerlendirme ve uygun hastalarda tedavi planlaması gerekebilir.

Böbrek Kistleri Nasıl Teşhis Edilir?

Böbrek kistlerinin değerlendirilmesinde çoğu zaman ilk basamak ultrasonografidir. Ultrason, kistin sıvı içerikli olup olmadığı, büyüklüğü, duvar yapısı ve böbrekteki yerleşimi hakkında önemli bilgiler sağlayabilir. Görüntünün tamamen basit kist ile uyumlu olduğu durumlarda ileri incelemeye her zaman ihtiyaç duyulmaz.

Ultrasonda kompleks özellikler saptandığında veya kistin yapısı net değerlendirilemediğinde kontrastlı bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir. Özellikle kistin duvarında veya iç bölmelerinde kontrastlanma olup olmadığı kompleks kistlerin sınıflandırılmasında önemlidir. Güncellenmiş Bosniak sistemi hem bilgisayarlı tomografi hem de manyetik rezonans bulgularının değerlendirilmesine olanak verir.

Kan ve idrar testleri de bazı hastalarda değerlendirmeye eklenebilir. Kreatinin ve tahmini glomerüler filtrasyon hızı böbrek fonksiyonları hakkında bilgi verir. İdrarda kan veya enfeksiyon bulgularının değerlendirilmesi ise belirtileri olan hastalarda kistin dışında başka bir problemin bulunup bulunmadığını anlamaya yardımcı olabilir.

Bosniak Sınıflaması Nedir?

Bosniak sınıflaması, kistik böbrek kitlelerinin görüntüleme özelliklerine göre kategorize edilmesini sağlayan bir sistemdir. Günümüzde kullanılan güncellenmiş yaklaşım, kistin duvar kalınlığını, septalarını, kontrastlanmasını ve nodüler bileşenlerini değerlendirerek kistik kitlenin yönetimine yardımcı olur. 2019 güncellemesi manyetik rezonans görüntülemeyi de sisteme daha açık biçimde dahil etmiştir.

Bosniak I kategorisindeki oluşumlar tipik basit kistlerdir. Bosniak II kategorisindeki kistler bazı ek görüntüleme özelliklerine sahip olabilse de güvenilir biçimde iyi huylu kabul edilen gruptadır. Bosniak IIF kategorisinde ise takip önem kazanır. Buradaki F ifadesi follow-up yani izlem gerekliliğini belirtir. Amaç kistin zaman içerisinde yapısal değişiklik gösterip göstermediğini değerlendirmektir.

Bosniak III ve IV kategorilerinde kötü huylu tümör olasılığı daha fazla önem kazanır. Ancak tedavi kararı yalnızca sınıf adına bakılarak verilmez. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, böbrek fonksiyonları, kitlenin büyüklüğü ve cerrahinin sağlayacağı yarar birlikte değerlendirilir. Günümüzde bazı seçilmiş kistik böbrek kitlelerinde aktif izlem de değerlendirme seçeneklerinden biri olabilir.

Böbrekte Kist Türleri

Böbrekte görülen her kistik yapı aynı hastalığın parçası değildir. En sık karşılaşılan oluşumlar basit renal kistlerdir. Bunların dışında hemorajik yani içine kanamış kistler, enfekte kistler ve farklı derecelerde kompleks özellik gösteren kistik kitleler bulunabilir. Görüntüleme yöntemi bu ayrımda önemli rol oynar.

Bir başka önemli tablo polikistik böbrek hastalığıdır. Bu hastalık, zaman içerisinde böbreklerde çok sayıda kistin gelişmesine yol açabilen genetik bir hastalıktır ve sıradan basit kistlerden farklı değerlendirilir. Böbreklerde büyüme, yüksek tansiyon ve böbrek fonksiyonlarında azalma gibi sonuçlar görülebilir. Karaciğer gibi başka organlarda da kistler oluşabilir.

Kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerde görülebilen edinilmiş kistik böbrek hastalığı da ayrı bir tablodur. Bu nedenle çok sayıda kist saptanan hastalarda kistlerin sayısının yanında böbrek boyutları, aile öyküsü, böbrek fonksiyonları ve diğer görüntüleme bulguları da değerlendirilmelidir.

Böbrek Kisti Tedavisi

Böbrek kisti tedavisi her hastada kisti ortadan kaldırmak anlamına gelmez. Tedavinin ilk aşaması hangi kistlerin yalnızca izlenebileceğini belirlemektir. Basit özellikte olan, belirti oluşturmayan ve böbreğin işlevini veya idrar akımını etkilemeyen kistlerde çoğu zaman aktif bir işlem gerekmez. NIDDK de belirti oluşturmayan basit kistlerin genellikle tedavi edilmediğini belirtmektedir.

Bu noktada böbrek kisti takibi kistin yapısına göre kişiselleştirilir. Tamamen basit bir kistte uzun süreli görüntüleme gerekmeyebilirken, izlem gerektiren kompleks kistlerde belirli aralıklarla tomografi veya manyetik rezonans yapılabilir. Kontrollerde yalnızca kistin çapındaki artış değil, duvar ve septalarda kalınlaşma ya da yeni kontrastlanan alanların oluşup oluşmadığı da önem taşır.

Hastaların merak ettiği böbrek kistleri tedavi edilebilir mi konusunda tedavinin kistin tipine göre değiştiği bilinmelidir. Yakınmaya neden olan basit kistlerde görüntüleme eşliğinde kistin boşaltılması ve yeniden dolmasını azaltmak amacıyla skleroterapi uygulanması düşünülebilir. Ancak yalnızca sıvının boşaltılması bazı kistlerin tekrar dolmasına neden olabileceğinden yöntem seçimi hastaya göre yapılır.

Daha büyük, çevre dokulara baskı yapan veya tekrarlayan yakınmalara neden olan kistlerde laparoskopik cerrahi gündeme gelebilir. Böbrek kisti ameliyatı sırasında amaç uygun hastalarda kistin duvarının açılması ve kistin tekrar sıvıyla dolma ihtimalinin azaltılmasıdır. Bu işlem özellikle belirgin yakınma oluşturan büyük basit kistlerde değerlendirilebilir.

Böbrek kistleri nasıl yok edilir ifadesi günlük kullanımda sık geçse de tedavinin hedefi her kisti ortadan kaldırmak değildir. Gereksiz girişimlerden kaçınmak böbrek dokusunun korunması açısından önemlidir. İşlem gerekip gerekmediğine kistin yapısı ve hastada yarattığı klinik etki üzerinden karar verilmelidir.

Benzer şekilde böbrek kistleri ne zaman alınmalı değerlendirmesinde yalnızca çap belirleyici değildir. Kistin sürekli ağrıya neden olması, idrar akımını bozması, enfeksiyon veya kanama gibi komplikasyonlara yol açması ya da görüntüleme bulgularının tümör açısından değerlendirme gerektirmesi girişim kararını etkileyebilir.

Kompleks kistlerde tedavi farklılaşır. Bosniak kategorisi yüksek ve kanser açısından şüpheli özellikler taşıyan kistik kitlelerde böbreği mümkün olduğunca koruyan cerrahi yaklaşımlar gündeme gelebilir. Kistin veya kitlenin yerine, büyüklüğüne ve böbreğin yapısına göre parsiyel nefrektomi gibi yöntemler değerlendirilebilir. Bazı hastalarda ise yaş, ek hastalıklar ve tümör özellikleri dikkate alınarak aktif izlem tercih edilebilir.

Bu nedenle internette sık yazıldığı şekliyle böbrek kistleri tehlikeli mi değerlendirmesinin yanıtı kistin görüntüleme raporunda gizlidir. Basit bir kist ile kontrast tutan nodüler bileşene sahip kompleks bir kistin yaklaşımı aynı değildir. Tedavinin doğru planlanabilmesi için görüntülerin yalnızca kist çapı üzerinden değil, bütün özellikleriyle değerlendirilmesi gerekir.

Polikistik Böbrek Hastalığı İle Karışır mı?

Tek veya birkaç basit böbrek kisti bulunması ile polikistik böbrek hastalığı aynı durum değildir. Polikistik hastalık genetik kökenli olabilir ve böbreklerde çok sayıda kistin gelişmesine, böbreklerin büyümesine, yüksek tansiyona ve zaman içerisinde böbrek fonksiyonlarının etkilenmesine yol açabilir.

Özellikle her iki böbrekte çok sayıda kist görülmesi, ailede benzer hastalığın bulunması veya böbrek fonksiyonlarında değişiklik saptanması durumunda ayrıntılı değerlendirme yapılabilir. Gerektiğinde nefroloji ve üroloji disiplinlerinin birlikte takibi uygun olabilir.

Tedavi de basit bir kistin tedavisinden farklıdır. Polikistik hastalıkta amaç tek tek bütün kistleri ortadan kaldırmak değil, böbrek fonksiyonlarını mümkün olduğunca korumak, kan basıncını yönetmek ve hastalığa bağlı gelişebilecek komplikasyonları takip etmektir.

Böbrek Kistleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular